top of page

Kahve Kirazının Yapısı: Katmanlar ve Tohum

Yazarın fotoğrafı: Kahve Tadımı
Kahve Tadımı
9 Kas
3 dakikada okunur

Kahve kirazı botanik olarak nedir

Kahve kirazı, botanikte sert çekirdekli meyve anlamına gelen drup sınıfındadır. Meyve; pürüzsüz ve sert bir dış kabuk, yumuşak bir pulp, yapışkan bir müsilaj tabakası ve tohumları saran lifli bir iç duvardan oluşur. Bu katmanların her biri meyve çeperinin ayrı bir bölümüdür ve hücre yapıları birbirinden belirgin biçimde farklıdır. Kahve olarak bilinen yeşil çekirdek ise meyvenin içindeki tohumdur.

Meyve çeperi üç ana bölüme ayrılır: en dışta ekzokarp, ortada mezokarp ve en içte endokarp. Mezokarp de kendi içinde dış kısım olan pulp ile iç kısım olan müsilaj tabakası olarak ikiye ayrılır. Bu ayrım, kahve işleme sırasında hangi katmanın ne zaman ve nasıl uzaklaştırıldığını anlatmak için kullanılan temel çerçevedir.

Bu sınıflandırma, kahve kirazının katmanlarını dıştan içe sıralamanın temelidir. Katmanların hücre dizilimi, kalınlığı ve doku türü birbirinden farklıdır: ekzokarp tek sıra epidermis hücresinden, endokarp ise sklerenkima dokusundan oluşur. Aşağıdaki bölümlerde her katman, histolojik bir çalışmada bildirilen ölçülerle dıştan içe doğru ele alınır.

Dış kabuk ve pulp

Ekzokarp, tek sıra küçük epidermis hücresinden oluşur. Mikroskop incelemelerinde bu hücrelerin boyutunun yaklaşık 10 × 30 mikrometre olduğu bildirilmiştir. Kabuk, meyvenin dış ortamla ilk temas ettiği yüzeydir ve olgunlaşmayla birlikte renk değiştirir.

Dış mezokarp, yani pulp, yaklaşık 1 milimetre kalınlığındadır. Büyük kısmı yuvarlağa yakın hücrelerden oluşur ve hücre boyutu dıştan içe doğru yaklaşık 40 mikrometreden yaklaşık 110 mikrometreye çıkar. Aralarda uzamış hücreler de bulunur. Bu bölgede tanen içeren hücrelerin yer aldığı da bildirilmiştir. Pulp, kuru işlemede meyvenin kurutulduğu, yıkamalı işlemede ise mekanik olarak ayrıldığı katmandır.

Müsilaj tabakası

Müsilaj, iç mezokarpa karşılık gelir ve yaklaşık 300 mikrometre kalınlığındadır. İki ile üç sıra uzamış hücreden oluşur; bu hücrelerin uzunluğu yaklaşık 160 mikrometre, genişliği ise 15 ile 50 mikrometre arasındadır. Tabaka, parşömenin hemen dışında yer alır ve tohum ile pulp arasında nemli, jel benzeri bir bölge oluşturur.

Kimyasal olarak müsilaj, özünde pektik maddelerden ve çözünür şekerlerden oluşan ince, nemli bir tabaka olarak tanımlanır. Hücre duvarları birincil duvardır ve odunlaşmamıştır. Histolojik boyama çalışmalarında rutenyum kırmızısı bu duvarları boyayarak pektin varlığını göstermiş, lignin için kullanılan boya ise tepki vermemiştir. Bu olumsuz sonuç, duvarların odunlaşmamış olduğunu gösterir ve müsilaj hücrelerini parşömenin sert sklerenkima dokusundan yapısal olarak ayırır. Aynı ekibin daha önceki bir analizinde, hücre duvarı kalıntısında pektik maddelerin yanında selüloz da saptanmıştır.

Müsilajın bu bileşimi, katmanın neden ayrı bir inceleme konusu olduğunu gösterir. Pektik maddeler suyu tutabilen, jel benzeri polisakkaritlerdir; çözünür şekerler ise mikroorganizmaların kolayca kullanabildiği küçük moleküllerdir. İkisinin bir arada bulunması, müsilajı hem fiziksel olarak yapışkan hem de kimyasal olarak etkin bir tabaka yapar. Bu tabakanın kalınlığı ve su içeriği, olgunluk derecesine göre de farklılık gösterebilir.

Bir çalışmada yaklaşık 20 saatlik fermantasyonun müsilajı parşömenden ayırdığı, buna karşın hücre duvarlarını ve pektinleri gözle görülür biçimde parçalamadığı bildirilmiştir. Yani müsilajın uzaklaşması her zaman duvar yapısının tamamen çözünmesi anlamına gelmeyebilir. Müsilajın şeker içeriği, fermantasyon sırasında mikroorganizmalar için kullanılabilir bir kaynak oluşturduğundan bu katman işleme yöntemleri açısından da ayrı bir önem taşır.

Parşömen

Endokarp, halk arasındaki adıyla parşömen, tohumu çevreleyen sert ve lifli kılıftır. Kalınlığı yaklaşık 50 ile 110 mikrometre arasında bildirilmiştir. Yapısı sklerenkima dokusundan oluşur: yaklaşık 25 mikrometrelik enine sklereidler ile yaklaşık 150 × 25 mikrometre boyutundaki boyuna sklereidler birlikte bulunur. Sklereidler kalın duvarlı, sert hücrelerdir ve parşömenin mekanik direncini açıklar. Bu kalın duvarlar, parşömenin tohumu çevreleyen sert bir kılıf gibi davranmasının dokusal temelidir.

Parşömenin iç yüzeyi, yaklaşık 40 mikrometre uzunluğunda ve 10 mikrometre genişliğinde küçük, yassı hücrelerden oluşan bir iç epidermisle kaplıdır. Bu katman, tohum ile parşömen arasındaki sınırı oluşturur. Parşömen çoğu işleme yönteminde kurutma sonrasında mekanik olarak ayrılır, dolayısıyla yeşil çekirdek halinde ticarete girmeden önce uzaklaştırılan son sert katmandır.

Tohum

Parşömenin içinde genellikle iki tohum, birbirine bakan düz yüzlerle yan yana yer alır. Her tohumu ince bir tohum zarı sarar; gümüş zar adı verilen bu katman çoğu zaman kavurma sırasında kabuk olarak ayrılır. Zarın altındaki ana doku endospermdir. Endosperm, tohumun büyük kısmını oluşturur ve yeşil çekirdeğin içindeki depo dokusudur. Embriyo ise tohumun küçük bir bölümünde bulunur.

Embriyo çok küçük olduğundan kahve çekirdeğinin kütlesi neredeyse tamamen endospermden gelir. Endospermin hücreleri kalın duvarlıdır ve hücre içinde çeşitli depo bileşikleri bulunur; kavurma sırasında aroma öncülerinin tepkimeye girdiği ortam da bu dokudur. Bu yüzden kahvenin kimyası konuşulurken çoğunlukla tohumun bu bölümü kastedilir.

Yukarıda verilen kalınlık ve hücre boyutları, hücre düzeyinde yapılan bir histolojik çalışmaya dayanır; ölçüler kültivara, olgunluğa ve örnekleme koşullarına göre değişebilir. Bu nedenle sayılar kesin sabitler değil, incelenen örneklerdeki tipik büyüklükler olarak okunmalıdır. Katmanların sırası ise kahve kirazında genellikle aynıdır: dıştan içe ekzokarp, pulp, müsilaj, parşömen, gümüş zar ve endosperm.

 
 
 

Yorumlar


Kahve Tadımı

0540 8278464

0540 TASTING

©2024, "Kahve Tadımı". "Nihat Önder Tasting Experiences" bünyesinde bir "NCO Organizasyon Ltd. Şti." hizmetidir.

Bu sitedeki bilgiler eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır.

bottom of page