Kahvede Asitlik Kimyası: Organik Asitler ve Algı

Kahvede hangi asitler bulunur
Kavrulmuş kahvedeki asitler kimyasal yapılarına göre üç ana sınıfta toplanır: alifatik karboksilik asitler, klorojenik asitler ve alisiklik ya da fenolik asitler. Alifatik grupta asetik, formik, laktik, malik ve sitrik asit yer alır. Kinik asit alisiklik gruba, klorojenik asitler ise ayrı bir sınıfa girer. Fosforik asit gibi inorganik bir asit de demlemede bulunur. Bu gruplama asitlerin kimyasal yapısına dayanır; duyusal etkileri ise aynı gruptaki asitler arasında bile farklılaşabilir. Dolayısıyla bir asidin hangi sınıfta yer aldığı, tek başına algıya etkisini göstermez.
Kimyasal olarak asitler, suda hidrojen iyonu veren bileşiklerdir. Her asit için pKa değeri, asidin ne kadar kolay ayrıştığını gösterir ve değer küçüldükçe asit daha güçlüdür. Derlemede sitrik asit için 3,14, malik asit için 3,40, asetik asit için 4,75 ve kinik asit için 3,40 değerleri verilmiştir. Bazı asitlerin birden çok pKa değeri vardır, çünkü molekül birden fazla hidrojen iyonu verebilir.
Bir derleme, bu asitlerin demlemede 100 mililitre başına mikromol cinsinden aralıklarını bildirir. Sitrik asit için yaklaşık 75 ile 189, kinik asit için yaklaşık 123 ile 242, asetik asit için yaklaşık 74 ile 226, malik asit için yaklaşık 58 ile 76 mikromol değerleri verilmiştir. Aralıkların genişliği, kahve çeşidi, kavurma derecesi ve demleme koşullarına göre değişimi yansıtır. Sitrik, malik ve asetik asitler, hem oranları yüksek hem de asit güçleri belirgin olduğu için çoğunlukla asitlik algısında en önemli asitler arasında sayılır.
Klorojenik asitler ve kinik asit
Klorojenik asitler, Arabica kahvesinin kuru ağırlığının yaklaşık yüzde 7'sini oluşturur ve en büyük izomer olan 3-kafeoilkinik asit kuru ağırlığın yaklaşık yüzde 4 ile 5'ine karşılık gelir. Bu bileşikler kavurma sırasında kısmen parçalanır ve parçalanma ürünlerinden biri kinik asittir. Derleme, koyu kavurmada klorojenik asitlerin yaklaşık yüzde 80'inin kaybolabileceğini bildirir.
Aşırı koyu kavrulmuş ya da ısıtıcı üzerinde uzun süre bekletilmiş kahvede kinik asit miktarının artmasının, hoş olmayan bir ekşilikle ilişkilendirildiği aktarılır. Öte yandan aynı kaynak, koyu kavurmalarda pH değerinin daha yüksek ve algılanan asitliğin daha düşük olduğunu da belirtir; bu durum kinik asit açıklamasıyla tam örtüşmez ve farklı bir mekanizmanın rol oynadığını düşündürür.
pH, titre edilebilir asitlik ve algılanan asitlik
pH, çözeltideki serbest hidrojen iyonu etkinliğinin ölçüsüdür ve yalnızca o anda ayrışmış asitleri yansıtır. Titre edilebilir asitlik ise bir bazla belirli bir pH değerine kadar nötrleştirildiğinde harcanan baz miktarına dayanır ve ayrışmamış asitleri de hesaba katar. Kahve, birden çok zayıf asit ve tuz içerdiği için tamponlama davranışı gösterir; bu yüzden aynı pH'ye sahip iki içeceğin titre edilebilir asitliği farklı olabilir.
Duyusal çalışmalarda pH ile algılanan asitlik arasında ilişki bildirilmiştir, ancak bir başka araştırma grubu titre edilebilir asitliğin algılanan asitlikle daha iyi örtüştüğünü saptamıştır. Derleme ayrıca, algılanan asitliği oluşturan etkenlerin tam olarak bilinmediğini, çünkü tamponlama ve tuz etkilerinin karmaşık olduğunu vurgular. Buna göre tek bir sayı, hem pH hem titre edilebilir asitlik tek başına, algıyı eksiksiz açıklamaz.
Algı tarafında asitlik ile ekşilik de ayrı kavramlardır. Asitlik, duyusal analizde çoğunlukla parlak ve canlı bir nitelik olarak ele alınır; ekşilik ise bunun uç noktasıdır ve çoğu zaman kusur olarak değerlendirilir. İki kavram arasındaki sınır, kimyasal bir ölçümle değil, değerlendiricinin yargısıyla çizilir. Dil üzerindeki tat alıcıları hidrojen iyonlarına yanıt verir, ancak tamponlama ve diğer çözünmüş bileşiklerin etkisi bu yanıtı değiştirdiğinden algı ile ölçüm her zaman örtüşmez.
Toplam asitliğin bileşimi
Toplam asitliğin hangi asitlerden geldiği, kavrulmuş kahve için titrasyonla araştırılmıştır. Bir çalışmada, katyon değişiminden sonra çözeltiler pH 8'e kadar titre edilerek toplam asitlik kestirilmiş ve tek tek asitlerin payı hesaplanmıştır. Kavrulmuş kahvede sitrik asit toplamın yaklaşık yüzde 12,2'sini, asetik asit yüzde 11,2'sini, klorojenik asitler yüzde 9'unu, formik asit yüzde 5,3'ünü, kinik asit yüzde 4,7'sini, malik asit yüzde 3,9'unu ve fosforik asit yüzde 2,5'ini oluşturmuştur.
Çalışmada ölçülen tüm asitlerin, burada ayrıca sayılmayanlar dahil, toplamı kavrulmuş kahvede toplam asitliğin yüzde 67'sine karşılık gelmiştir. Yani asitliğin yaklaşık üçte biri, bu çalışmada tek tek tanımlanamayan bileşenlerden kaynaklanır. Bu veriler tek bir örnek grubuna aittir ve farklı kahvelerde oranlar değişebilir.
Kavurma ve ekşilik algısı
Kavurma derecesi arttıkça asit bileşimi değişir. Sitrik, malik, asetik ve formik asitler hafif kavurmada en yüksek düzeye ulaşır, laktik asit ise kavurma derecesinden büyük oranda bağımsız kalır. Aynı kaynağa göre belirli asitlerin toplamı çok hafif kavurmada yaklaşık yüzde 1,58 iken koyu kavurmada yaklaşık yüzde 0,71'e düşer.
Asit bileşimi dışında, demlemenin kendisi de ekşilik algısını değiştirir. Bir duyusal çalışmada, yüksek çözünmüş madde ve düşük ekstraksiyon verimi ile düşük çözünmüş madde ve yüksek verim arasında ekşilik skoru 0 ile 100 ölçeğinde yaklaşık 20 puan değişmiştir. Bu, ekşilik algısının yalnızca kahvedeki asit miktarına değil, hangi bileşenlerin ne ölçüde çözündüğüne de bağlı olduğunu gösterir. Dolayısıyla asitlik, ölçülen bir kimyasal nicelik ile duyusal bir niteliğin kesiştiği, tek bir ölçüyle tanımlanması güç bir kavramdır.




Yorumlar