Anaerobik Fermantasyon Nedir: Kapalı Kap Yöntemi

Anaerobik fermantasyon ne demektir
Anaerobik fermantasyon, mikroorganizmaların oksijenin sınırlı olduğu ortamda faaliyet göstermesiyle yürüyen fermantasyondur. Kahve işlemede bu terim, kahve kirazlarının ya da kirazdan ayrılmış tohumların kapalı bir kap içinde bekletilmesini anlatmak için kullanılır. Kapalı kapta kalan oksijen hızla tüketilir ve ortam oksijensiz koşullara yaklaşır. Aşağıda ele alınan çalışmada fermantasyon, kapta ayrıca bir başlatıcı kültür eklenmeden, kendiliğinden başlayan bir süreç olarak yürütülmüştür; sürece yerleşik mikrobiyota yön verir.
Oksijen sınırlı olduğunda, havayı kullanarak çoğalan mikroorganizmaların faaliyeti yavaşlar. Bunun yerine şekerleri oksijensiz yollarla kullanabilen gruplar öne çıkar. Bu gruplar, şekerleri organik asitlere ve çeşitli uçucu bileşiklere dönüştürür. Kapalı kapta kalan karbondioksit de sıvının kimyasal koşullarını etkiler. Bu nedenle kapalı kap, yalnızca fiziksel bir kap değil, mikroorganizma bileşimini yönlendiren bir ortam olarak da düşünülür.
Terim uygulamada geniş bir yelpazeyi kapsar. Bazı kullanımlarda kap tamamen kapalıdır, bazılarında gaz çıkışı için bir kilit düzeneği bulunur; tohumlar bütün kiraz ya da kabuğu soyulmuş halde olabilir. Bu nedenle farklı kaynaklardaki anaerobik tanımları birebir karşılaştırılamaz. Aşağıdaki veriler, kilitli tanklarda kabuğu soyulmuş tohumlarla yürütülmüş tek bir çalışmaya aittir.
Kapalı kap düzeni
Söz konusu çalışmada Arabica kahvesi, mekanik olarak kabuğu soyulduktan sonra silindirik polipropilen tanklara konmuştur. Her denemede yaklaşık 175 kilogram soyulmuş tohum ve 30 litre ozonla arıtılmış su kullanılmıştır. Tanklar 82 santimetre yüksekliğinde ve 47 santimetre çapındadır. Fermantasyon gazlarının çıkması için tanklar kilit düzeneğiyle kapatılmış, 15, 44 ve 72 santimetre yüksekliklerdeki musluklardan alt, orta ve üst katmanlardan örnek alınmıştır.
Fermantasyon 24 saatlik standart süre ile 48 ve 72 saatlik uzatılmış süreler için üçer tekrarla yürütülmüştür. Katmanlara göre örnekleme, tank içinde kimyasal koşulların her yerde aynı olmadığını göstermeyi amaçlar. Nitekim sıvıdaki laktik asit miktarı katmanlar arasında belirgin farklılık göstermiştir.
Bu nedenle kapalı kap yöntemi, tek bir kimyasal sonuç veren bir işlem olarak değil, çok sayıda değişkenin etkileştiği bir süreç olarak ele alınır. Süre, sıcaklık, tohumun bütün kiraz ya da soyulmuş halde olması, su eklenip eklenmemesi ve kabın hacmi gibi etkenlerin her biri sonucu değiştirebilir. Bu değişkenlerin ayrı ayrı sınanması ise ayrı çalışmaların konusudur.
pH ve organik asitlerin değişimi
Fermantasyon boyunca pH yaklaşık 5,8'den 4,4'e düşmüştür. Bu düşüş, mikroorganizmaların kirazın müsilajındaki şekerleri organik asitlere dönüştürmesiyle uyumludur. Fermantasyonun sonunda laktik asit derişimi alt katmanda litrede 5,06 gram, orta katmanda 4,70 gram, üst katmanda 2,18 gram olarak ölçülmüştür.
Asetik asit yaklaşık 18. saatten sonra görülmüş ve zamanla artmıştır. Asetik asit bakterileri dizi okumalarının yüzde 1'inden azını oluşturduğundan yazarlar asetik asidin kaynağı olarak bu bakterileri değil, bir varsayım olarak Lactobacillus türlerini düşünmüştür. Şekerler de değişmiştir: üst katmanda glikoz litrede 3,06 gramdan 0,76 grama, fruktoz ise 9,59 gramdan 5,67 grama düşmüştür. Bu sürede glikozun yaklaşık yüzde 75'i, fruktozun ise yaklaşık yüzde 41'i azalmıştır; bu da iki şekerin farklı hızlarda tüketildiğini düşündürür.
Mikroorganizmalar
Mikrobiyal topluluk, bakteriler için 16S, mantarlar için ITS dizilemesiyle incelenmiştir. Toplam 800.118 bakteri ve 80.740 mantar okuması elde edilmiş, 247 bakteri ve 92 mantar grubu tanımlanmıştır. İlk 24 saatte Enterobacteriaceae familyası ile Erwinia ve Enterobacter cinsleri birlikte bakteri bileşiminin yaklaşık yüzde 85'ini oluşturmuştur. Laktik asit bakterileri ise düşük kalmıştır: Lactobacillaceae 72. saate gelindiğinde tüm katmanlarda yaklaşık yüzde 20'ye çıkmış, toplam laktik asit bakterisi payı ise 48. saatte yüzde 29'un altında bildirilmiştir.
Yazarlar bunu, başka bir çalışmada kendiliğinden fermantasyonda 48 saat sonra bildirilen yüzde 90 ve üzerindeki laktik asit bakterisi payıyla karşılaştırır. Mantarlar arasında Torulaspora, yüzde 1'in üzerine çıkan tek mayadır. Katmanlar arasında bakteri ve mantar çeşitliliği bakımından anlamlı fark bulunmamıştır. Yani asit miktarındaki katman farkları, topluluk bileşimindeki farkla değil, daha çok ortam koşullarıyla ilişkili görünür.
Bu sonuç, bu çalışmada anaerobik koşulların laktik asit bakterilerini tek başına öne çıkarmadığını gösterir. Enterobacteriaceae gibi başka bakteriler de başlangıçta baskın olabilir ve laktik asit bakterilerinin payı zamanla artar. Süreç boyunca ortamın asitleşmesi, bazı türlerin faaliyetini sınırlarken diğerlerine uygun koşullar yaratır. Böylece fermantasyonun her aşaması farklı bir topluluk ve farklı bir metabolit karışımıyla ilişkilidir.
Uçucu bileşikler ve duyusal sonuçlar
Fermantasyon sıvısında dokuz kimyasal gruba ait 76 uçucu bileşik tanımlanmıştır. Hidroksil grubu taşıyan uçucu bileşiklerin sayısı başlangıçta 10 iken 72 saat sonra 22'ye çıkmıştır; ayrıca 48. saatten sonra amil asetat ve izobütil asetat gibi 10 yeni ester ortaya çıkmıştır. Kavrulmuş çekirdeklerde 70 bileşik saptanmış, asetik asit, furfural ve 2-propanon, 1-hidroksi 48 ve 72 saatlik örneklerde artmıştır.
Duyusal değerlendirmede iki sertifikalı değerlendirici, örnekleri 6 ile 10 arasındaki ölçekte 0,25'lik adımlarla puanlamıştır. Tüm içecekler 84 ve üzeri puan almıştır. Fermantasyon süresi aroma, tat, asitlik, gövde, denge ve genel kalite puanlarını etkilemiş; tatlılık, temizlik ve tekdüzelik bakımından fark görülmemiştir. Çalışma tek bir çiftlikte ve tek bir çeşitle yürütüldüğünden, sonuçlar genellenemez; yazarlar da duyusal farkların uçucu bileşiklerle ilişkisinin henüz spekülatif olduğunu, anaerobik koşulların rolünün ayrıca sınanması gerektiğini belirtir.




Yorumlar