Espresso Kreması: Oluşumu, CO2 ve Emülsiyon

Krema nedir ve nasıl tanımlanır
Espresso kreması, hazırlanan içeceğin yüzeyinde oluşan kırmızımsı kahverengi köpük tabakasıdır. Bilimsel literatürde krema, yarı kararlı (metastabil) bir köpük olarak tanımlanır. Bir derlemede bu köpüğün ömrünün koşullara bağlı olarak dakikalar ile kırk dakika civarı arasında değiştiği, sonraki bazı çalışmalarda ise bu sürenin aşıldığı belirtilir. Aynı derlemenin yazarları, kremanın sıklıkla bir kalite göstergesi gibi ele alındığını, buna karşın sistematik biçimde incelenmediğini vurgular.
Derlemeye göre krema, espresso hacminin en az yüzde onunu oluşturur ve yoğunluğu mililitre başına 0,40 ile 0,60 gram arasındadır. Arabica kremasındaki kabarcıkların çoğu 10 ile 150 mikrometre aralığındadır. Robusta kremasında ise kabarcıklar daha iri bulunur. Yüzeyde bazen görülen "kaplan derisi" deseninin, sıvı filmlerde yer alan ince katı parçacıklarla ilişkili olabileceği ileri sürülmüştür.
Aynı derlemede espresso hazırlığına ilişkin koşullar da özetlenir: 92 ile 94 °C sıcaklıkta su ve yaklaşık 9 bar basınç. Köpüğün rengi ve dokusunun ekstraksiyon düzeyini yansıttığı belirtilir. Soluk renkli köpük yetersiz ekstraksiyona, ortası beyaz kalan çok koyu köpük ise aşırı ekstraksiyona ya da çok ince öğütmeye işaret edebilir. Bu yorumlar derlemede kesin bir ölçüt olarak değil, gözlemsel bir ilişki olarak aktarılır.
Gaz fazı: karbondioksitin kaynağı
Kremanın gaz fazı ağırlıklı olarak karbondioksittir (CO2). Bu gaz kavurma sırasında çekirdeğin içinde oluşur ve bir bölümü hücre yapısında tutulur. Kavrulmuş kahveden salınan gazların yaklaşık yüzde 87'sini CO2 oluşturur. Derlemede aktarılan ölçümlerde başlangıç CO2 içeriği gram kahve başına 4,0 ile 8,6 miligram arasında değişmiş, ortalama 5,7 miligram olmuştur. Arabica için ortalama 4,6, robusta için 6,9 miligram bildirilmiştir.
Öğütme, çekirdekte tutulan gazın önemli bir bölümünü serbest bırakır. Derlemede anılan bir çalışmada bu oran 500 mikrometrelik parçacıklarda yüzde 70'in üzerindedir.
Önerilen mekanizmaya göre CO2, yaklaşık 9 bar basınç ve 92 ile 94 °C sıcaklıktaki suda çözünür. Basınç düştüğünde gaz çözeltiden çıkar ve katı parçacıkların yüzeyinde çekirdeklenerek kabarcıklara dönüşür. Yazarlar bir fincan için köpürmeye uygun yaklaşık 7,6 mL (standart koşullarda) CO2 hesaplar, ancak bunun deneysel olarak doğrulanmadığını açıkça belirtir. Aktarılan çalışmalarda köpük hacmi, 0,25 mg/g CO2 düzeyinde yaklaşık 2,5 mL iken 4,5 mg/g düzeyinde yaklaşık 12 mL'ye ulaşmıştır. Bir çalışmada hacim, kavurma derecesiyle de yaklaşık doğrusal biçimde artmıştır; başka bir çalışmada ise çok koyu kavurmada köpük, koyu kavurmaya göre daha az oluşmuştur.
Kavrulmuş kahvedeki CO2 tek kaynak değildir. Derlemede, sudaki bikarbonatın da demleme sırasında CO2 verebileceği not edilir.
Sıvı faz: emülsiyon ve yüzey aktif bileşikler
Kabarcıkları çevreleyen sıvı, suda dağılmış yağ damlacıklarından oluşan bir yağ-su emülsiyonudur. Damlacıkların yaklaşık yüzde 90'ı 10 mikrometreden küçüktür. Bu emülsiyon, şeker, asit, protein ve kafein içeren sulu bir çözeltide bulunur. Ayrıca hücre duvarından gelen, 2 ile 5 mikrometre boyutunda katı parçacıklar da vardır. Derlemede, 30 mL'lik tipik bir arabica espresso için emülsiyonun hacim oranı yüzde 0,2 ile 0,3 arasında verilir.
Köpüğü oluşturan yüzey aktif maddeler tam olarak tanımlanmış değildir. Proteinler köpürme yeteneğiyle ilişkilendirilmiştir. Yüksek molekül ağırlıklı polisakkaritler ise köpüğün kararlılığıyla bağlantılı bulunmuştur. Melanoidin benzeri, protein içeren bir fraksiyonun yüksek yüzey aktivitesi gösterdiği ve köpürmeyi desteklediği bildirilmiştir. Kafeinin yüzey aktivitesine katkısı küçük görünmektedir.
Yağların rolü ise ikili görünür. Derlemeye göre yağ içeriği köpürme yeteneğiyle negatif ilişkilidir. Serbest yağ asitleri ve lipitler protein filmlerini zayıflatarak köpüğü kararsızlaştırabilir. Arabica demlerinde toplam lipit miktarı genellikle daha yüksek bildirilmiştir, ancak bir çalışmada iki tür için toplam değerler benzer bulunmuştur.
Derlemede 30 mL'lik tipik bir arabica espresso için ayrıca şu değerler verilir: emülsiyon hacim oranına ek olarak yaklaşık 150 miligram katı madde (litrede yaklaşık 5 gram) ve sıvıda çözünmüş katı madde litrede 52,5 gram. Yüzey gerilimi 20 °C'de arabica espressoda yaklaşık 46 ile 49,7 mN/m, robusta espressoda ise 48 ile 50,5 mN/m aralığında ölçülmüştür.
Köpüğün kıvamı da ölçülebilir. Derlemede aktarılan çalışmalarda "şeker testi" adı verilen yöntemle ölçülen köpük kıvamı 0,5 ile 14 saniye arasında değişmiştir.
Kremanın kararlılığı ve dağılması
Köpüğün ömrü, kabarcık duvarlarındaki sıvının akması, buharlaşması ve gazın yüzeye kaçması gibi süreçlere bağlıdır. Buharlaşma kabarcık filmlerini inceltir ve yüzey aktif madde derişimini artırır, bu da çökmeye katkıda bulunabilir. Sıvı soğudukça viskozite yükselir. Derlemede viskozitenin 70 °C'de yaklaşık 0,50 mPa·s iken 25 °C'de 1,40 mPa·s olduğu belirtilir ve bunun köpüğün kalıcılığına yardım edebileceği ifade edilir.
Aktarılan bir çalışmada köpüğün kalıcılığı orta derecede kavrulmuş kahvede en yüksek bulunmuştur. Bu değerler arabica için 33,9 dakika, robusta için 48,6 dakikadır. Kalıcılık, köpük hacmiyle ters orantılı seyretmiştir. Yani daha çok köpük oluşan örneklerde köpük genellikle daha kısa sürede dağılmıştır. İnce katı parçacıkların sıvı filmlerde bulunarak köpüğü kararlı kılabileceği de düşünülmektedir.
Robusta kremasının yüzeylere yapıştığı, arabica kremasında ise bunun gözlenmediği bildirilmiştir. Yazarlar bunu arabica köpüğündeki daha hızlı süzülmeyle ilişkilendirir. Sonuç olarak derlemenin yazarları, CO2 içeriğinin ve lipit içeriğinin kremanın oluşumunda merkezi önem taşıdığını, iyi köpüğün robusta gerektirdiği yönündeki genellemenin ise geçerli olmadığını savunur.




Yorumlar