Ekstraksiyon Verimi ve TDS: Çözünmüş Madde Ölçümü

TDS ne anlama gelir
TDS, İngilizce total dissolved solids ifadesinin kısaltmasıdır ve demlenmiş kahvedeki çözünmüş bileşenlerin kütle oranını anlatır. TDS değeri kütlece yüzde olarak ifade edilir. Örneğin yüzde 1,3 TDS, bir kilogram içecekte yaklaşık 13 gram çözünmüş kahve maddesi bulunduğu anlamına gelir. Bu maddeler arasında organik asitler, şekerler, kavurma sırasında oluşan koyu renkli bileşikler, kafein ve çok sayıda aroma öncüsü yer alır. TDS bunların toplamını verir, hangi bileşenin ne kadar olduğunu ayrıca göstermez.
TDS bir oran olduğu için içecekteki su miktarına bağlı olarak değişir. Tam daldırmalı demleme üzerine yapılmış bir çalışmada, su ile kahve arasındaki kütle oranı yaklaşık 5 olduğunda TDS yaklaşık yüzde 4,07, oran yaklaşık 25 olduğunda yaklaşık yüzde 0,75 olarak ölçülmüştür. Yani oran büyüdükçe TDS, yaklaşık ters orantılı biçimde azalmıştır. Aynı kahveden daha fazla su kullanıldığında içecek seyrelir, ancak kahveden çözünen toplam madde aynı oranda artmaz.
Ekstraksiyon verimi nasıl tanımlanır
Ekstraksiyon verimi, öğütülmüş kahvenin kütlesinin ne kadarının suya geçtiğini ifade eder. Tanım olarak çözünen kahve kütlesinin, kullanılan kuru kahve kütlesine oranıdır. Bu oranı doğrudan ölçmek zordur, çünkü kullanılmış kahve telvesi ıslak halde de bir miktar sıvı tutar. Yayınlarda verim genellikle TDS değerinden dolaylı olarak hesaplanır.
Hesap kütle korunumuna dayanır. Verim, TDS ile elde edilen içecek kütlesinin çarpımının kahve dozuna bölünmesiyle bulunur. Varsayımsal bir örnekle, 20 gram kahveden yüzde 1,3 TDS değerine sahip 300 gram içecek elde edildiyse çözünen madde 0,013 × 300 = 3,9 gramdır ve verim 3,9 ÷ 20 = yüzde 19,5 olur. Burada kullanılan içecek kütlesi, kullanılan suyun kütlesinden farklıdır, çünkü telve suyun bir kısmını bünyesinde tutar.
Bu hesabın doğruluğu, her iki kütlenin de tartıyla belirlenmesine bağlıdır. Hacim yerine kütle kullanılır, çünkü sıcak suyun yoğunluğu sıcaklıkla değişir ve çözünen maddeler de sıvının yoğunluğunu etkiler. TDS değeri ölçümde yüzde olarak okunduğu için hesapta ondalık biçime çevrilir. Aynı doz ve aynı içecek kütlesiyle farklı TDS değerleri elde edilmişse, farklı verimlerden söz edilir; bu da çözünen toplam maddenin ne kadar olduğunu doğrudan gösterir.
Refraktometre ile ölçüm
TDS ölçümünde sıklıkla dijital refraktometre kullanılır. Cihaz, ışığın sıvıdan geçerken ne kadar kırıldığını ölçer. Kırılma indisi çözünmüş madde miktarıyla değiştiği için cihaz bu ölçümü bir TDS değerine çevirir. Ölçüm için genellikle küçük bir numune damlası cihazın prizmasına konur ve cihaz bilinen çözeltilerle kalibre edilir. Cihazın verdiği değer, çözeltideki toplam çözünmüş maddenin kırılma indisi üzerindeki etkisine dayanır; bu nedenle kahveye özgü bir bileşeni ayrıca tanımlamaz.
Refraktometrenin doğruluğu, fırında kurutma gibi referans yöntemlerle karşılaştırılarak sınanır. İncelenen çalışmalarda cihaz değerlerinin bu referanslarla uyumlu olduğu bildirilmiştir. Yine de refraktometre tek tek bileşenleri değil, çözünmüş maddenin toplam etkisini ölçer. Bu yüzden iki farklı içeceğin aynı TDS değerini vermesi, bileşimlerinin aynı olduğu anlamına gelmez.
Denge modeli ve yaklaşık yüzde 21
Tam daldırmalı demlemeyi inceleyen bir denge modeli, ekstraksiyon veriminin geniş bir koşul aralığında yaklaşık yüzde 21 civarında kaldığını göstermiştir. Su sıcaklığı 80 ile 99 santigrat derece arasında, farklı öğütme irilikleri ve su kahve oranları için ölçülen verim yüzde 20,70 ± 1,08, modelin öngördüğü değer ise yüzde 21,5 ± 0,2 olmuştur. Bu sonuç, su kahve oranı yaklaşık 3 ve üzerinde olduğunda geçerlidir.
Modelin temel fikri, kahvenin çözünebilir kısmının sınırlı olmasıdır. Dengeye ulaşıldığında sıvı ile telve arasında bir dağılım oluşur. Daha fazla su eklenmesi TDS değerini düşürür, ancak dengedeki verimi belirgin biçimde değiştirmez. Bu bulgu daldırmalı sistemler için ortaya konmuştur. Suyun kahve yatağından aktığı yöntemlerde süre, akış ve öğütme gibi etkenler verimi farklı biçimde belirleyebilir, dolayısıyla yüzde 21 her yöntem için geçerli bir üst sınır olarak okunmamalıdır.
Duyusal algıyla ilişki
TDS ve verimin tat algısıyla ilişkisi, 27 farklı numune tipinden elde edilen 270 demlemeyle incelenmiştir. Çalışmada TDS, duyusal profil üzerinde en büyük etkiyi göstermiş, verim ise daha küçük ama fark edilebilir bir etki yapmıştır. Ekşilik niteliğinde, yüksek TDS ve düşük verimli demlemelerle düşük TDS ve yüksek verimli demlemeler arasında 0 ile 100 arasındaki ölçekte yaklaşık 20 puanlık fark görülmüştür. Bu fark, aynı kahvenin farklı ölçüm koşullarında duyusal olarak ayrışabildiğini gösterir. Acılık, buruklukla ilişkili ağız hissi ve vizkozite TDS ile artmış, verimle istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki göstermemiştir.
Aynı çalışmada hedeflenen TDS değerleri yüzde 1, 1,25 ve 1,5, verim değerleri ise yaklaşık yüzde 16 ile yüzde 20 ila 24 aralığındadır. Klasik demleme şemasında referans bölge olarak gösterilen alan ise yüzde 1,15 ile 1,35 TDS ve yüzde 18 ile 22 verim aralığıdır. Bu aralıklar bir ölçüm geleneğinin referans noktalarıdır. TDS ve verim, aynı içeceğin iki ayrı ölçüsüdür ve ikisi de tat hakkında dolaylı bilgi verir. Duyusal kalite ise yalnızca bu iki sayıdan okunamaz.
Bu çalışmaların ortak sonucu, sayısal değerlerin bir ölçüm sisteminin parçası olduğudur. Aynı TDS değerine farklı verimlerle ulaşılabilir ve her kombinasyon duyusal olarak ayrı bir profil verebilir. Bu nedenle bilimsel yayınlarda TDS ile verim çoğunlukla birlikte ve hangi yöntemle ölçüldüğü belirtilerek rapor edilir.




Yorumlar